Energieportret: Hans Koedood
Buurt op Menskracht: Duurzame Decadentie

De wijk als communicatiestrategie: de eerste Energie Agora vanuit het Huis van de Toekomst

Energieagora

‘Vierhonderdduizend jaar gebruikte de mens duurzame energiebronnen: spierkracht en vuur. Alleen de laatste zeventig jaar gas. En nu gaan we weer van het gas af.’ Kris De Decker geeft energiegeschiedenisles in de eerste Energie Agora van het Huis van de Toekomst.

Online, want corona. ‘Niet ideaal, niet al onze buren zijn digitaal vaardig. Maar daar hebben we iets op gevonden,’ legt Klaas Burger uit. ‘Wacht maar af.’ Hij leidt vanachter zijn laptop de Agora.

Spierkracht en vuur

‘Spierkracht is een fantastische energiebron,’ gaat Kris verder. ‘Hoe meer mensen – en dieren – hoe meer spierkracht. Met spierkracht produceer je warmte, tot wel 500 watt: een flinke kachel. Reststoffen kun je hergebruiken, als biogas of bodemverbeteraar.’

En waar hitte nodig is, is er vuur. ‘Vandaag heeft vuur een slecht imago. Maar het is hyper efficiënt. Als je vlees en vis rookt, is het langer houdbaar. Fruit maak je in door verhitting. Vuur is koelkast, keuken, wasplaats en badkamer. Het verhit je strijkijzer, het is je wasdroger. Het was de televisie en ontmoetingsplek van het pre-industriële tijdperk. Het huis is zelfs ontstaan om vuur te beschermen tegen wind en regen.’

Maar stapje bij beetje is het vuur uit huis verwijderd. ‘Eerst stopten we het in een kachel, daarna in de CV-ketel. Nu verdwijnt het uit onze huizen. En in ruil hiervoor hebben we steeds meer infrastructuur nodig.’

Verleden en toekomst

‘Kris, je praat over vroeger. Maar het heet toch het Huis van de Toekomst?’ vraagt Klaas. ‘Verleden en toekomst zullen op elkaar lijken. De infrastructuur die we nodig hebben voor onze energiebehoefte is niet duurzaam,’ antwoordt Kris.

Fire

Ondertussen laat Melle Smets het houthakbos van het Huis van de Toekomst zien. ‘In ons hakbos gaat het niet om infrastructuur die wordt vermarkt, maar om een common, een gemeenschappelijke plek die duurzaam voorziet in een behoefte van een groep: hakhout voor de stook.’ Hij legt uit hoe dit vroeger werkte: voor ieder een gelijke hoeveelheid hakhout. ‘De grote bomen waren voor de koning.' Kris: ‘Als je aan de grote bomen zat, dan ging je kop er af.'

‘In het Huis van de Toekomst gebruiken we deze strategie als middel in de energietransitie. Want de transitie is een gemeenschappelijke verandering die vraagt om gezamenlijk beheer,’ legt Melle uit.

Energieportretten

In Bospolder-Tussendijken, waar het Huis van de Toekomst staat, betekent ‘gezamenlijk’ niet hoogopgeleid en wit. Het gemiddeld jaarinkomen is er €15.000. Veel mensen hebben een migratie-achtergrond. Er zijn drempels in de toegang tot onderwijs en werk en qua taal. Toch gaat de wijk als een van de eersten in Rotterdam van het gas af. Zodoende het thema van de agora: communicatie.

Om de leefwereld voelbaar te maken, portretteren Florian Braakman en Teun van den Ende buren van het huis. De eerste drie staan online: Audrey Wilson, Hans Koedood en Jawad Shiamizadeh. Allen zijn actief in het Huis van de Toekomst. Audrey als schoonmaker, Hans is altijd in voor een praatje en Jawad beheert met Bart Groenewegen de gemeenschappelijke oven. Elke woensdag bakken ze brood.

Zo ook vandaag. In beeld is te zien, dat het vuur wordt opgestookt. ‘De oven maakt behalve brood ook gesprek mogelijk,’ zegt Bart. ‘Mensen kennen dit van vroeger, bijvoorbeeld uit Marokko. ’s Ochtends brood, ’s middags de tajine er in.’ De huidige transitie is voor een aantal buren dus niet de eerste. Hun komst naar hier betekende ook al een energietransitie.

Bellen met de buren

Om het perspectief van de buren nog verder uit te diepen, zet Klaas een lijst 06-nummers in het chatvenster. Plus belscript: ‘Ik ben... van .... Ik ben verantwoordelijk voor communicatie over de energietransitie. Fijn dat ik met je mag bellen. Hoe gaat het met je?' Alle microfoons gaan uit. Glimlach voor glimlach wordt de verbinding zichtbaar. Even later vertelt Peter van Druten (gemeente Rotterdam) over zijn gesprek met Fatiyah. ‘Wij zijn gewend om te flyeren. Maar een flyer ziet er uit als reclame. Die wordt dus niet gelezen.’

Wasgoed

Sifra Zonderop (Eneco) sprak Hayat. ‘Hier wordt Arabisch, Turks of Bulgaars gesproken, vertelde ze. Kan je iemand ook persoonlijk aanspreken in de eigen taal? Hoe voelt iemand zich dan gehoord?’ Anne-Marie Verheijen (gemeente Rotterdam) werd verrast. ‘Ik ben gewend dat mensen een bak ellende over me uitstorten. Ik ben van de overheid... Maar Michael was positief! “Veranderingen zijn goed,” zei hij. Maar hij liet ook voelen hoe kwetsbaar het is. Bij de verbouwing aan de Gijsinglaan was gezegd dat gordijnen zouden blijven passen. Dat bleek niet zo te zijn. Dat zijn zorgen voor mensen.’

Silvia vertelde aan Robbert de Vrieze (Delfshaven Energie Coöperatie) haar kijk op de buurt. ‘Er is rommel van de markt, er is niet veel onderling contact. Gelukkig is er weer meer te doen door het Huis van de Toekomst. Maar ze heeft een energierekening van €184 per maand! Volgende week bel ik haar terug voor een energie-advies.’ Marieke Grund (Taalbedrijf) sprak Moenne. ‘Wat een doorzettingsvermogen! Ik sta perplex hoeveel actieve bewoners er zijn in BoTu! We hebben een vervolgafspraak gemaakt. We vinden allebei dat er te veel op eilandjes wordt gewerkt in de wijk.’

Rijzend deeg

Bij de oven is het ondertussen rustiger geworden. Het vuur brandt en het deeg ligt te wachten in de rijskast. ‘Broodbakken vraagt om geduld,’ zegt Bart. Klaas vraagt naar ieders communicatiestrategie. ‘Eneco wil met zo min mogelijk gedoe de wijk aardgasvrij te maken,’ vertelt Sifra. ‘Communicatie hierover is een leerproces. Hoe maak je een brief persoonlijk? Hoe schrijven we in andere talen? Hoe ga je in gesprek? We leiden teams op binnen onze klantenservice, die dit in de wijk neer gaan zetten.’

‘We doen dit als gemeente met Eneco en woningcorporatie Havensteder,’ zegt Anne-Marie. ‘Maar het is maatwerk. We hebben bijvoorbeeld het Taalbedrijf uitgenodigd. Ik wil dat anderstalige vrouwen hun kans krijgen. Hoe kan het werk opleveren? Hoe kunnen instituties samenwerken met de wijk?’

Deeg

Robbert heeft verschillende petten op: naast de energie coöperatie de Architectuur Biënnale. ‘Iedereen moet betrokken worden. Iedereen heeft een ander tempo. En als je dat snapt, dan gaat het werken. Kijk maar hoe het Centrum voor Cultuur en Participatie en Stichting Rijnmond Multicultureel Centrum de Marokkaanse gemeenschap bereiken. Door in deze netwerken milieucoaches op te leiden, creëer je groepen die interessant zijn voor Sifra. Je kan dan in je communicatiestrategie met de wijk werken en hebt geen communicatiebureau uit Gouda of Amsterdam meer nodig.’

Marieke (Taalbedrijf) herkent dit praktische niveau. ‘Participatie slaagt door begrip. Je hebt community builders nodig die netwerk betrekken dat minder ver is dan zijzelf.’ Tot slot vertelt Melle over het Huis van de Toekomst. ‘Wij werken samen vanuit nieuwsgierigheid. We maken onze prototypes zo dat ze je benieuwd maken naar de verandering. En dus komen kinderen binnen om onze energiefietsen te testen. Zo willen we samenwerken met iedereen.’

Bakker klaar? Bakken maar!

De broodjes gaan de oven in. Klaas vraagt naar de voorwaarden voor integrale samenwerking in communicatie. Robbert begint: ‘Laagdrempelig, zoals in het Huis van de Toekomst, tastbaar, als in een broedplaats, in dialoog tussen professionals en bewoners. Dat is meer dan een zoomvergadering.’ Sifra: ‘Het is nieuw voor Eneco om zo open te communiceren. Een experimenteerfase kan helpen in de zoektocht naar voorwaarden.’ Peter citeert Fatiyah. ‘Het kantoortje van Havensteder in de Gijsingflats, dat kun je veel intensiever benutten.’

Oven

‘Je moet daar zijn waar de mensen zijn,’ vult Anne-Marie aan. ‘Ik ben er niet altijd, maar samen met de milieucoaches kunnen we de verbinding leggen.’ Marieke zoekt nog naar ingangen. ‘Bij de Gijsingflats komen we er moeilijk tussen.’

‘Het kost inderdaad tijd, om elkaar op deze integrale manier te leren kennen,’ zegt Anne Marie. Melle vertelt over grijze circuits in de wijk. ‘Als je arm bent, dan is het “voor wat hoort wat”. Welke vrienden helpen je? Welke transacties zijn er mogelijk? Hoe kun je dit denken benutten in de transitie?’ Marieke: ‘We moeten inderdaad praktisch blijven. Het gaat over mensen in armoede.’

‘Inderdaad,’ eindigt Robbert. ‘Veel mensen hebben klap op klap gekregen. Hoe kan de transitie helpen om mensen in de wijk meer toegang te geven tot opleiding, werk en geld?’ De broden komen uit de oven. Samen met medewerkers van het Taalbedrijf bezorgt Bart ze bij de buren van het Huis van de Toekomst. Later die avond appt hij: ‘Zo fijn, deze samenwerking, want sinds de vrouwen van het Taalbedrijf er bij zijn, gaan er veel meer deuren open.’

Voor deze eerste Energie Agora nodigde het team van het Huis van de Toekomst (plus buren) Gemeente Rotterdam, Eneco, Havensteder, Taalbedrijf en Delfshaven Energie Coöperatie uit. Havensteder meldde zich helaas een dag van tevoren af. Eind maart zal een nieuwe Energie Agora worden georganiseerd over geld en schulden. We hopen dan meer mensen uit te kunnen nodigen.

Brood